Dalili na utambuzi wa hidradenitis suppurativa (HS)

Dalili za kwanza za hidradenitis suppurativa (HS) ni zipi?

HS hujitokeza kwa vinundu na majipu yenye maumivu, ambayo yanaweza kuendelea hadi kutoa usaha, kutengeneza mifereji midogo chini ya ngozi (fistula) na kuacha makovu [SFD].

Vidonda hivi vinaonekanaje?

Vidonda vyenye uvimbe na wekundu (inflamesheni) vina maumivu, ni vyekundu hadi rangi ya zambarau, na huja kwa milipuko [SFD]:

• Kinundu: uvimbe mgumu chini ya ngozi, mwekundu, wa zaidi ya sentimita moja, unaouma wenyewe au unapobonyezwa.
• Jipu: usaha hujitengeneza ndani ya kinundu, nacho huwa laini kinapoguswa. Linaweza kupasuka lenyewe kwenye ngozi au baada ya kuchanjwa.
• Kipele na kipele chenye usaha: mwinuko mdogo mwekundu wa chini ya sentimita moja, au kipele kidogo chenye usaha wa njano.
• Mfereji (huitwa pia fistula, sinasi au njia ya sinasi): njia chini ya ngozi inayotoa majimaji, yenyewe au inapobonyezwa. Mifereji kadhaa inapoungana, majimaji hutoka kupitia matundu kadhaa.

Vidonda vingine si vyekundu wala haviumi: vichwa vyeusi, wakati mwingine vyenye vitundu kadhaa, vinundu visivyouma baada ya mlipuko, na makovu [SFD]. Makovu yanaweza kuwa manene, yenye umbo la kamba [muhtasari].

Mlipuko ni nini?

Mlipuko ni kipindi cha ghafla cha inflamesheni, kwenye kidonda cha zamani au kipya, chenye maumivu na wekundu, pamoja na kutoa usaha au bila kutoa usaha [muhtasari]. Milipuko hupishana kwa muda mrefu au mfupi, au hutokea juu ya hali inayoendelea bila kukoma [SFD].

Kujirudia kwake ni muhimu kwa utambuzi: kimojawapo cha vigezo vitatu ni kuwa umepata angalau milipuko 2 ndani ya miezi 6 (tazama vigezo vya utambuzi). Kuandika tarehe na mahali pa kila mlipuko humsaidia daktari.

Vidonda vya hidradenitis suppurativa (HS) hutokea wapi?

Vidonda hutokea hasa katika eneo la msamba na mikunjo mikubwa ya mwili: makwapa, kinena na mikunjo iliyo chini ya matiti [muhtasari].

Maeneo ya kawaida ni [SFD] [muhtasari]:

• makwapa;
• mikunjo ya kinena;
• eneo linalozunguka mkundu na msamba;
• matiti na mikunjo iliyo chini ya matiti;
• mkunjo ulio kati ya matako, na matako;
• eneo la juu ya sehemu za siri (pubis).

Vidonda vinaweza pia kutokea katika maeneo yanayosuguliwa mara kwa mara, kama kisogo, nyuma ya sikio au tumbo [muhtasari].

Kwa madaktari, kinundu chochote, kifuko (cyst) au jipu lililo kwenye makwapa, kinena, msamba au matiti linapaswa kuwafanya wafikirie HS [SFD].

Hidradenitis suppurativa (HS) huendeleaje?

HS ni ugonjwa wa muda mrefu: huja kwa milipuko, na ukali wake hupimwa eneo kwa eneo, mara nyingi kwa kutumia uainishaji wa Hurley [SFD] [34].

Hatua tatu za Hurley ni zipi?

Hatua ya Hurley huamuliwa kwa eneo moja mahususi la mwili [muhtasari]. Kwa kazi ya kila siku, Société Française de Dermatologie (SFD, chama cha madaktari wa ngozi cha Ufaransa) inapendekeza zana rahisi kama uainishaji huu [SFD].

1. I Hatua ya I: jipu moja au kadhaa, bila kusambaa chini ya ngozi, bila mfereji na bila kovu.
2. II Hatua ya II: majipu yanayorudi, yaliyotenganishwa na maeneo ya ngozi yenye afya, pamoja na mifereji isiyoungana na makovu manene.
3. III Hatua ya III: eneo zima au karibu lote limeathirika, bila eneo la ngozi yenye afya, pamoja na mifereji iliyoungana na majipu katika eneo lote.

Maelezo kwa mujibu wa uainishaji wa Hurley [34], kama ulivyowasilishwa katika muhtasari wa SNFCP [muhtasari].

Daktari hufuatiliaje maendeleo ya ugonjwa?

Alama nyingine huhesabu vidonda vyenye inflamesheni na mifereji, jambo linalowezesha kufuatilia maendeleo ya ugonjwa kadiri muda unavyopita [muhtasari]:

• Alama ya IHS4 hujumlisha, katika mwili mzima, idadi ya vinundu (pointi 1 kila kimoja), majipu (pointi 2) na mifereji (pointi 4). Jumla ya pointi 3 au chini yake inalingana na athari ndogo, pointi 4 hadi 10 athari ya wastani, na pointi 11 au zaidi athari kali [36].
• Alama ya Sartorius iliyorekebishwa huzingatia maeneo yaliyoathirika, idadi na aina ya vidonda, na umbali kati ya vidonda vikubwa zaidi [35].
• Alama ya HiSCR hutumika kutathmini mwitikio kwa matibabu: hufikiwa wakati idadi ya vidonda vyenye inflamesheni (majipu na vinundu) inapopungua kwa angalau 50 %, bila kuongezeka kwa idadi ya majipu wala mifereji [37].

Alama hizi hukokotolewa na daktari wakati wa uchunguzi.

Je, ugonjwa huwa na sura ileile kila mara?

Hapana. Madaktari hueleza aina sita, au fenotaipu, za HS [33]:

• aina ya kawaida;
• aina yenye vinundu na majipu mengi katika maeneo ya msuguano (tumbo, mapaja, matako), kwa watu wenye uzito uliozidi;
• aina yenye vipele vyenye usaha, vifuko (cysts), vinundu vya juujuu, makovu yenye vishimo vidogo na vichwa vyeusi vyenye vitundu viwili (matako, kinena, pubis), kwa watu wenye uzito uliozidi na wanaovuta tumbaku;
• aina yenye vifuko (cysts) na chunusi kali za mgongoni na usoni (aina ya conglobata);
• aina inayoathiri uso (aina ya ektopiki);
• aina inayoambatana na magonjwa mengine ya inflamesheni (aina ya sindromu).

Kwa nini umjulishe daktari kuhusu kidonda kinachobadilika sura?

Tafiti chache za uchunguzi zimeonyesha hatari iliyo juu takriban mara 4 ya kasinoma ya seli bapa (squamous cell carcinoma), aina ya saratani ya ngozi, kwa watu wenye HS [40] [41]. Imeonekana hasa kwa wanaume wenye ugonjwa wa muda mrefu, wa zaidi ya miaka 10 hadi 20, wenye vidonda kwenye msamba na matako [muhtasari].

Ndiyo sababu kidonda chochote kinachobadilika sura kinapaswa kuonyeshwa kwa daktari, ambaye anaweza kuchukua kipande kidogo cha ngozi kwa uchunguzi (biopsy) [muhtasari].

Daktari hutambuaje hidradenitis suppurativa (HS)?

Utambuzi wa HS hufanywa kwa uchunguzi wa daktari: unategemea kuwepo kwa pamoja kwa vigezo vitatu vilivyokubaliwa na Société Française de Dermatologie, na hakuna kipimo cha ziada kinachohitajika [SFD].

1. 1 Vinundu na majipu yenye maumivu, yanayoendelea hadi kutoa usaha, kutengeneza mifereji na/au makovu.
2. 2 Maeneo ya kawaida: makwapa, mikunjo ya kinena, eneo linalozunguka mkundu na/au msamba, matiti na mikunjo iliyo chini ya matiti, mkunjo ulio kati ya matako, pubis.
3. 3 Hali ya kudumu na kujirudia: angalau milipuko 2 ndani ya miezi 6.

Vigezo vyote vitatu lazima viwepo ili utambuzi uwe wa uhakika. Muhtasari wa SNFCP unaeleza vigezo hivyohivyo na kuvihusisha na mkutano wa kimataifa kuhusu ugonjwa huu (HS Foundation, San Francisco, 2009) [muhtasari].

Ni mambo gani yanaweza kuunga mkono utambuzi?

Mambo mengine yanaweza kuimarisha utambuzi [muhtasari]:

• watu wengine wenye HS katika familia, jambo linalopatikana katika takriban 1/3 ya wagonjwa [6];
• vidonda vyenye inflamesheni visivyo vya kawaida sana, lakini vinavyorudi katika eneo la kawaida;
• historia ya sinasi ya pilonidal (uwazi chini ya ngozi ya mkunjo ulio kati ya matako, unaoweza kupata maambukizi).

Je, kipimo huwa na manufaa wakati mwingine?

Hakuna sampuli inayohitajika ili kuthibitisha HS. Hata hivyo, kipimo kinaweza kusaidia kuondoa shaka ya ugonjwa mwingine au kutathmini vidonda vizuri zaidi [muhtasari]:

• Sampuli ya usaha huwezesha kuondoa shaka ya majipu ya mizizi ya nywele (furuncles) yanayosababishwa na bakteria Staphylococcus aureus.
• Biopsy inaweza kufanywa ikiwa kidonda kinabadilika sura, hasa baada ya miaka 50 kwa mtu mwenye vidonda vya msamba kwa zaidi ya miaka 20.
• Vipimo vya picha (ultrasound, CT scan, MRI) vinaweza kuonyesha ukubwa wa vidonda na jinsi vilivyo hai, mambo ambayo uchunguzi wa ngozi peke yake unaweza kuyakadiria chini ya uhalisia, hasa kwenye msamba na matako. MRI pia husaidia kutokosa kuona fistula ya mkundu [31].

Kwa nini mara nyingi utambuzi huchelewa?

Muda kati ya dalili za kwanza na utambuzi ni takriban miaka 8, kwa mujibu wa utafiti wa Ufaransa R-ENS Verneuil, uliohusu makosa ya utambuzi wa ugonjwa huu [2]. Utambuzi hufanywa kwa uchunguzi wa daktari, lakini wakati mwingine unaweza kuwa mgumu kufanya [muhtasari]: magonjwa mengine yanaweza kufanana na HS (tazama magonjwa yanayopaswa kuondolewa shaka).

Hidradenitis suppurativa (HS) inaweza kuchanganywa na magonjwa gani?

Magonjwa kadhaa pia husababisha majipu yanayojirudia au kutoka majimaji kwa muda mrefu. Swali hili hujitokeza hasa vidonda vinapokuwa vichache (hatua ya I) au vinapokuwa karibu na mkundu na matako [muhtasari]. Ni kazi ya daktari kuyatofautisha.

Ni magonjwa gani makuu yanayopaswa kuondolewa shaka?

• Maambukizi ya ngozi ya bakteria wa staphylococcus, kama majipu ya mizizi ya nywele (furuncles): huu ndio ugonjwa mkuu wa kuondoa shaka. Vidonda mara nyingi zaidi huwa na usaha, mara nyingi zaidi huwa na maeneo ya ngozi iliyokufa (nekrosisi), hufuatana kwa haraka sana na hutokea katika sehemu mbalimbali zaidi. Sampuli inayoonyesha Staphylococcus aureus huthibitisha utambuzi huo [muhtasari].
• Jipu la ukingo wa mkundu: ndilo chanzo cha kawaida zaidi cha kutoka usaha kwenye msamba (takriban 70 %). Mara nyingi hutokana na maambukizi ya tezi ya mkundu [muhtasari].
• Ugonjwa wa Crohn wenye vidonda kuzunguka mkundu: unaweza kuwa mgumu kutofautisha na HS, hasa kwa kuwa magonjwa haya mawili yanaweza kuwepo kwa wakati mmoja [muhtasari]. Magonjwa ya inflamesheni ya utumbo yanapaswa kufikiriwa pale HS inapoathiri msamba pekee [SFD].
• Vifuko (cysts) vya ngozi vilivyopata maambukizi: uvimbe chini ya ngozi, wenye tundu dogo juu yake, na ndani yake kitu cheupe au cha njano-njano. Mara nyingi hugundulika wakati wa maambukizi [muhtasari].
• Sebocystomatosis: ugonjwa unaoanza baada ya balehe, wenye vifuko (cysts) kwenye makwapa, mbele ya kifua au sehemu ya juu ya mgongo, mara nyingi pande zote mbili. Biopsy huthibitisha utambuzi huo [muhtasari].

Ni magonjwa gani mengine daktari anaweza kuyafikiria?

Société Française de Dermatologie inataja pia [SFD]:

• magonjwa mengine ya tezi za ngozi: chunusi aina ya conglobata (acne conglobata), sinasi ya pilonidal, kifuko (cyst) cha tezi ya Bartholin, fistula zilizopo tangu kuzaliwa;
• baadhi ya maambukizi: majipu, kabunkeli (carbuncle), majipu ya mizizi ya nywele (furuncles), actinomycosis, ugonjwa wa mikwaruzo ya paka (cat-scratch disease), donovanosis, lymphogranuloma venereum, kaswende na majipu ya kifua kikuu.

Umwone daktari wapi?

Ukizitambua dalili hizi, zungumza na daktari wako wa kawaida au daktari wa ngozi.

Ukurasa wa Kumwona daktari unaeleza ni daktari gani wa kumwona na jinsi ya kupata daktari wa ngozi, na unatoa dodoso la kuandaa miadi yako na daktari.

Kwa njia za matibabu, soma Matibabu ya hidradenitis suppurativa (HS).

Vyanzo vya ukurasa huu ni vipi?

Taarifa za ukurasa huu zinatoka kwenye muhtasari “Maladie de Verneuil – Épidémiologie” (SNFCP, 2024), tafiti unazozitaja na mapendekezo ya Société Française de Dermatologie.

[muhtasari] Ezanno AC, Fougerousse AC, Alam A. Maladie de Verneuil – Épidémiologie. Diplôme inter-universitaire de proctologie médicochirurgicale, SNFCP, 2024.

[SFD] Société Française de Dermatologie, Centre de Preuves en Dermatologie. Recommandations hidradénite suppurée (toleo lililosasishwa 2019): kurasa “Diagnostic de l’hidradénite suppurée” (ulisasishwa tarehe 19 Januari 2026), “Lésions élémentaires” na “Évaluation de la sévérité”.

Tafiti zilizotajwa na muhtasari na kutumiwa katika ukurasa huu, pamoja na namba zake za awali:

2. Loget J, Saint-Martin C, Guillem P, Kanagaratnam L, Becherel PA, Nassif A, et al. [Misdiagnosis of hidradenitis suppurativa continues to be a major issue. The R-ENS Verneuil study]. Ann Dermatol Venereol. 2018 May;145(5):331–8. Tafuta kwenye PubMed
6. Zouboulis CC, Desai N, Emtestam L, Hunger RE, Ioannides D, Juhász I, et al. European S1 guideline for the treatment of hidradenitis suppurativa/acne inversa. J Eur Acad Dermatol Venereol JEADV. 2015 Apr;29(4):619–44. Tafuta kwenye PubMed
31. Gutfilen-Schlesinger G, Lopes de Souza SA, Gutfilen B. Should We Scan Hidradenitis Suppurativa Patients? A Systematic Review of Radiologic Findings. Adv Skin Wound Care. 2021 Jul 1;34(7):1–10. Tafuta kwenye PubMed
33. van der Zee HH, Jemec GBE. New insights into the diagnosis of hidradenitis suppurativa: Clinical presentations and phenotypes. J Am Acad Dermatol. 2015 Nov;73(5 Suppl 1):S23-26. Tafuta kwenye PubMed
34. Hurley H. Dermatological surgery: principles and practice. New York, NY: Marcel Dekker. 1989.
35. Revuz J. [Modifications to the Sartorius score and instructions for evaluating the severity of suppurative hidradenitis]. Ann Dermatol Venereol. 2007 Feb;134(2):173–4. Tafuta kwenye PubMed
36. Zouboulis CC, Tzellos T, Kyrgidis A, Jemec GBE, Bechara FG, Giamarellos-Bourboulis EJ, et al. Development and validation of the International Hidradenitis Suppurativa Severity Score System (IHS4), a novel dynamic scoring system to assess HS severity. Br J Dermatol. 2017 Nov;177(5):1401–9. Tafuta kwenye PubMed
37. Kimball AB, Sobell JM, Zouboulis CC, Gu Y, Williams DA, Sundaram M, et al. HiSCR (Hidradenitis Suppurativa Clinical Response): a novel clinical endpoint to evaluate therapeutic outcomes in patients with hidradenitis suppurativa from the placebo-controlled portion of a phase 2 adalimumab study. J Eur Acad Dermatol Venereol JEADV. 2016 Jun;30(6):989–94. Tafuta kwenye PubMed
40. Shlyankevich J, Chen AJ, Kim GE, Kimball AB. Hidradenitis suppurativa is a systemic disease with substantial comorbidity burden: a chart-verified case-control analysis. J Am Acad Dermatol. 2014 Dec;71(6):1144–50. Tafuta kwenye PubMed
41. Lapins J, Ye W, Nyrén O, Emtestam L. Incidence of cancer among patients with hidradenitis suppurativa. Arch Dermatol. 2001 Jun;137(6):730–4. Tafuta kwenye PubMed

Takwimu kuhusu jinsi ugonjwa ulivyoenea, visababishi na magonjwa yanayoambatana nao ziko kwenye ukurasa wa mwanzo, pamoja na vyanzo vyake.